رباط صلیبی زانو چیست و چرا آسیب میبیند؟
مفصل زانو برای پایداری به چهار رباط اصلی متکی است: دو رباط جانبی در دو طرف و دو رباط صلیبی در مرکز مفصل. رباط صلیبی جلویی، نوار محکمی از بافت فیبری است که مانع حرکت بیش از حد استخوان ساق پا به سمت جلو میشود و نقش اصلی را در کنترل حرکات پیچشی و چرخشی زانو دارد.
آسیب این رباط معمولاً هنگام حرکات ناگهانی، تغییر جهت سریع، فرود نامناسب پس از پرش یا برخورد مستقیم رخ میدهد. ورزشهایی مانند فوتبال، بسکتبال، والیبال، رزمی و دو سرعت، بیشترین خطر آسیب را دارند.
علائم آسیب رباط صلیبی
نشانهها اغلب بلافاصله پس از آسیب ظاهر میشوند و شامل موارد زیر هستند:
- شنیدن یا احساس صدای “تق” در لحظه آسیب
- تورم شدید زانو در چند ساعت نخست
- احساس ناپایداری یا خالیکردن زانو هنگام راه رفتن
- درد در هنگام خم یا صاف کردن زانو
- ناتوانی در ادامه تمرین یا فعالیت ورزشی
گاهی این آسیب همراه با پارگی منیسک یا رباطهای جانبی نیز رخ میدهد، بنابراین تشخیص دقیق اهمیت زیادی دارد.
مراقبتهای فوری پس از آسیب
در ساعات اولیه، مهمترین هدف کاهش تورم و پیشگیری از آسیب بیشتر است.
روش مؤثر و ساده، رعایت اصول استراحت، استفاده از یخ، بانداژ و بالا نگه داشتن پا است.
نکته: یخ را هیچگاه مستقیماً روی پوست نگذارید. از یک حوله نازک بین یخ و پوست استفاده کنید و هر بار حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه یخ بگذارید.
اگر راه رفتن باعث درد یا احساس ناپایداری میشود، باید از عصا یا زانوبند استفاده کرد تا فشار از روی مفصل کاهش یابد. اگر درد به حدی است که تحمل آن غیر ممکن است توصیه می کنیم با فیزیوتراپیست خود مشورت نمایید.
این خدمات در کارنیک با پوشش کامل بیمه ای انجام می شوند. اگر نیاز به فیزیوتراپی با بیمه تامین اجتماعی یا قصد درمان با سایر بیمه ها را دارید، حتما اطلاعات کامل آمده در مطلب زیر را مطالعه نمایید :
آیا همیشه جراحی لازم است؟
در برخی موارد، بهویژه در ورزشکاران حرفهای یا افرادی که فعالیت بدنی بالایی دارند، بازسازی رباط با جراحی بهترین گزینه است. اما در افراد کمتحرک یا کسانی که دچار پارگی جزئی شدهاند، درمان غیرجراحی همراه با فیزیوتراپی نیز میتواند نتیجه خوبی داشته باشد.
نوع بافت جایگزین (پیوندی) که در جراحی استفاده میشود، بر روند فیزیوتراپی تأثیر میگذارد. در جدول زیر، تفاوت مراقبتها و احتیاطهای لازم برای هر نوع پیوند آورده شده است.
| نوع پیوند رباط | ویژگی اصلی | نکات فیزیوتراپی و محدودیتها |
|---|---|---|
| همسترینگ (از عضلات پشت ران) | درد کمتر در جلوی زانو، نیاز به زمان بیشتر برای ترمیم | انقباض فعال عضلات پشت ران تا حدود شش هفته ممنوع است |
| کاسه زانو (از تاندون کشکک) | قدرت بالاتر در بلندمدت | ممکن است درد جلوی زانو بیشتر باشد؛ از حرکات نشستن عمیق و پرش باید پرهیز کرد |
| چهارسر ران | گزینه جدیدتر با درد کمتر از کشکک | در هفتههای اول، از تمرینات اکستنشن مقاومتی خودداری شود |
فیزیوتراپی پیش از جراحی
این مرحله، که به آن «پیشدرمانی» گفته میشود، نقش مهمی در موفقیت جراحی دارد.
اهداف اصلی در این فاز عبارتاند از:
- کاهش تورم و التهاب
- بازگرداندن دامنه حرکتی طبیعی زانو (خم و صاف شدن کامل)
- بازیابی کنترل عضلانی بهویژه در عضله چهارسر ران
- تمرین راه رفتن صحیح بدون لنگش
اگر فرد با تورم زیاد، درد یا ناتوانی در صافکردن زانو وارد عمل شود، دورهی بهبودی او طولانیتر و دشوارتر خواهد بود.
توانبخشی پس از جراحی رباط صلیبی
فاز اول (هفتهی اول تا دوم)
در این مرحله، محافظت از رباط جدید و جلوگیری از چسبندگی اهمیت دارد.
- پای جراحیشده باید صاف روی تخت قرار گیرد.
- خمکردن زانو تا زاویه ۹۰ درجه مجاز است.
- انقباض ایزومتریک عضله چهارسر (بدون حرکت مفصل) انجام میشود.
- بیمار باید با دو عصا راه برود و بهآرامی وزن را روی پا منتقل کند.
- برای کاهش تورم میتوان از یخ بهصورت غیرمستقیم استفاده کرد.
اخطار: صافکردن فعال زانو در این مرحله (با انقباض شدید چهارسر) ممکن است به رباط تازه پیوندشده فشار وارد کند.
فاز دوم (هفته دوم تا ششم)
- افزایش تدریجی خم شدن زانو تا حدود ۱۲۰ درجه
- تقویت عضلات ران و لگن با حرکات بدون درد
- تمرین تعادل و کنترل حرکات بدن
- کاهش تدریجی استفاده از عصا
تمریناتی مانند فشردن توپ بین زانوها، بالا بردن پا در وضعیت خوابیده و حرکت دادن پنجهها به سمت بالا و پایین، از تمرینات کلیدی در این مرحله هستند.
فاز سوم (از هفته ششم تا سه ماه)
- تقویت بیشتر عضلات چهارسر و همسترینگ
- افزایش دامنه حرکتی کامل زانو
- تمرین راه رفتن طبیعی بدون عصا
- آغاز تمرینات تعادلی و حرکات چابکی ساده
در این مرحله، بیمار میتواند دوچرخه ثابت را آغاز کند و بهتدریج آمادگی بازگشت به فعالیتهای ورزشی را بازیابد.
فاز نهایی (ماه سوم تا ششم)
- انجام تمرینات پیشرفته تعادلی، جهشی و چابکی
- اجرای تستهای بازگشت به ورزش (پریدن، تغییر جهت، ایستادن روی یک پا)
- حفظ دامنه حرکتی کامل و بدون درد
نکته: بازگشت به ورزش باید تنها زمانی انجام شود که قدرت و کنترل زانو به بیش از ۹۰٪ پای سالم رسیده باشد.
توصیه کارنیک
آسیب رباط صلیبی زانو اگرچه یکی از آسیبهای شایع ورزشی است، اما با تشخیص بهموقع، مراقبت دقیق، و اجرای مرحلهبهمرحله فیزیوتراپی میتوان عملکرد کامل زانو را بازیابی کرد. رعایت اصول تمرینات ایمن و صبر در روند درمان، کلید بازگشت موفق به فعالیتهای روزمره یا ورزشی است.
ما در فیزیوتراپی کارنیک میدان ولیعصر این خدمت را بصورت تخصصی و با برنامه های درمانی بسیار منظم ارائه می دهیم. فقط کافیست با کارشناسان ما تماس بگیرید تا از زمان های آماده رزرو مطلع شوید. تا بهبودی کامل همراهتان خواهیم ماند.
