آرتروز چیست؟
آرتروز (استئوآرتریت) یک بیماری مزمن مفصل است که در آن غضروفِ انتهای استخوانها بهتدریج نازک و ساییده میشود. غضروف سطحی صاف و لغزنده است که اجازه میدهد استخوانها در مفصل بدون اصطکاک روی هم حرکت کنند. وقتی این بافت آسیب میبیند، استخوانها به هم نزدیکتر میشوند و تماس آنها باعث درد، سفتی و محدودیت حرکت میشود.
مفاصلی که بیشتر درگیر آرتروز میشوند:
- زانوها
- مفصل لگن
- مفاصل کوچک دست و انگشتان
- ستون فقرات (گردن و کمر)
آرتروز بیشتر در سنین میانسالی و سالمندی دیده میشود، اما میتواند در افراد جوانتر (مثلاً بعد از آسیب ورزشی یا شغلی) هم ایجاد شود. یکی از محتمل ترین نوع آرتروز ها در زانو دیده می شود که برای سالمندان بسیار شایع و البته قابل بهبود است. برای کسب اطلاع از فرآیند درمان کلینیک کارنیک توصیه میکنیم مطلب فیزیوتراپی زانو در منزل را مطالعه نمایید.
علائم آرتروز ؛ از اولین درد تا مراحل پیشرفته
۱- علائم اولیه آرتروز
در مراحل ابتدایی، علائم ممکن است خفیف و گذرا باشند و با خستگی یا افزایش سن اشتباه گرفته شوند:
- درد مفصل هنگام فعالیت (مثلاً هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله، گرفتن اشیاء)
- سفتی مفصل بعد از بیحرکتی (مثلاً صبحها یا بعد از نشستن طولانی)
- صدای تقتق یا خِرخِر مفصل هنگام حرکت
- احساس خستگی یا سنگینی در مفصل در پایان روز
۲- علائم آرتروز در مراحل پیشرفتهتر
با پیشرفت بیماری، آسیب به مفصل بیشتر میشود و علائم زیر دیده میشود:
- درد مداوم و شدیدتر، حتی در استراحت
- کاهش واضح دامنه حرکتی مفصل (مثلاً زانو کامل خم یا صاف نمیشود)
- تورم و گاهی احساس گرمی در اطراف مفصل
- تغییر شکل مفصل (کج شدن زانو، برجستگی مفاصل انگشتان و…)
- لنگیدن در راه رفتن یا نیاز به تکیهگاه (عصا، واکر)
۳- چه زمانی باید حتماً به پزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر مراجعه سریع به پزشک ضروری است:
- ناتوانی واضح در راه رفتن یا استفاده از دستها
- درد شدید مفصل که با استراحت بهتر نمیشود
- تورم، قرمزی و گرمی شدید مفصل
- قفل شدن یا خالی کردن مفصل
- تب، احساس بیماری عمومی و درد مفصل بهطور همزمان
علت آرتروز چیست؟
آرتروز معمولا نتیجه ترکیبی از سن، ژنتیک، سبک زندگی و فشارهای وارد بر مفصل است. بعضی از این عوامل خارج از کنترل ما هستند، اما روی بعضیها میتوان با تغییر عادتها و نوع فعالیت، تاثیر گذاشت.
۱- عوامل غیرقابلتغییر
سن بالاتر، زمینه ژنتیکی و تفاوتهای ساختاری مفصل (مثل بدشکلیهای مادرزادی زانو یا لگن) از مهمترین عوامل غیرقابلتغییر هستند. در بسیاری از موارد، آرتروز در زنان کمی شایعتر از مردان گزارش میشود.
بهعبارت ساده، در این گروه بیشتر «بستر» بیماری فراهم است و ما نمیتوانیم آن را حذف کنیم، اما میتوانیم با اصلاح سبک زندگی، اثرش را کمتر کنیم.
۲- عوامل قابلتغییر
در مقابل، گروهی از عوامل مستقیما به عادتها و نوع کار ما مربوط هستند ؛ مثل:
- اضافهوزن و چاقی که فشار مفصلی را، بهویژه روی زانو و لگن، زیاد میکند.
- فعالیتهای شغلی و ورزشی سنگین یا تکراری (زانو زدن، بلند کردن بار، کارهای تکراری با دست) و همچنین آسیبهای قبلی مفصل.
- سبک زندگی کمتحرک و ضعف عضلات اطراف مفصل.
بطور کلی درد ستون فقرات و کمر در میان کارمندان ادارات بسیار شایع است. مدتی است که در تمام دنیا سعی می شود ادارات شرایط کار را برای کارمندان خود بهینه تر کنند.
بر همین اساس کلینیک کارنیک یک تیم تخصصی با تجربه در این زمینه تشکیل داده که با مراجعه به ادارات و بررسی تمامی شرایط کاری کارمندان، توصیه نامه و پیشنهادات علمی خود را به مدیران اعلام می کنند و مسئولان قادر هستند بر اساس همین راهنمایی ها وضعیت شرایط کار را برای کارمندان خود بهبود ببخشند.
برای دریافت اطلاعات و شرایط اعزام تیم تخصصی کارنیک توصیه می کنیم مطلب زیر را مطالعه نمایید :
شناخت این عوامل کمک میکند بدانیم دقیقا روی چه چیزهایی میتوانیم کار کنیم تا احتمال بروز آرتروز کمتر شود یا روند پیشرفت آن کندتر شود.
عوامل خطر آرتروز و کارهایی که میتوان انجام داد :
| عامل خطر | چرا مهم است؟ | قابلتغییر است؟ | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|---|
| سن بالا | افزایش فرسایش غضروف | خیر | کنترل سایر عوامل، حفظ تحرک و وزن سالم |
| اضافهوزن | افزایش فشار روی زانو و لگن | بله | کاهش تدریجی وزن با رژیم و ورزش مناسب |
| آسیب قبلی مفصل | آسیب ساختار طبیعی مفصل | خیر (خود آسیب) | توانبخشی درست بعد از آسیب، مراقبت بیشتر از مفصل آسیبدیده |
| فعالیت شغلی سنگین | فشار و تکرار زیاد روی مفصل | تا حدی | اصلاح ارگونومی، استراحتهای کوتاه، استفاده از ابزار کمکی |
| سبک زندگی کمتحرک | ضعف عضلات و کاهش حمایت از مفصل | بله | افزودن پیادهروی، تمرینات سبک و منظم به برنامه روزانه |
انواع آرتروز و مفاصل شایع درگیر
در زبان پزشکی، وقتی درباره آرتروز در زندگی روزمره صحبت میکنیم، معمولا منظور «استئوآرتریت» است؛ یعنی نوع تخریبی و فرسایشی مفصل.
از نظر محل درگیری، چند فرم شایع وجود دارد:
- آرتروز زانو: شایعترین فرم؛ باعث درد هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله و نشستن طولانی میشود.
- آرتروز لگن: درد در کشاله ران و باسن، لنگیدن، مشکل در پوشیدن جوراب و کفش.
- آرتروز دست و انگشتان: درد و سفتی انگشتان، برجستگی کنار مفاصل، مشکل در گرفتن اشیاء ریز.
- آرتروز ستون فقرات (گردن و کمر): درد و سفتی گردن یا کمر، گاهی انتشار درد به دست یا پا.
شناخت محل درگیری کمک میکند درمان و ورزشها دقیقتر انتخاب شوند. در برخی موارد بدلیل درد زیاد امکان تحرک حتی برای مراجعه به کلینیک درمانی ممکن است مناسب نباشد، در این حالت متخصصان درمانی کارنیک در هر زمانی آماده حضور در منزل شما و شروع فرآیند درمان هستند. برای کسب اطلاعات بیشتر از شرایط و هزینه ها توصیه می کنیم مطلب زیر را مطالعه نمایید :
تشخیص آرتروز چگونه انجام میشود؟
تشخیص آرتروز معمولاً با شرح حال و معاینهی مفصل شروع میشود؛ پزشک نوع درد، مدت علائم، شغل، میزان فعالیت و سابقهی آسیب یا جراحی مفصل را میپرسد و مفصل را از نظر درد، دامنه حرکت، تورم و تغییر شکل بررسی میکند.
در ادامه، رادیوگرافی ساده مهمترین ابزار تصویربرداری است و تغییرات مفصل را نشان میدهد؛ در موارد خاص، از MRI برای دیدن دقیقتر غضروف و بافتهای نرم استفاده میشود. آزمایش خون و گاهی بررسی مایع مفصلی هم بیشتر برای رد بیماریهای دیگر مثل روماتیسم مفصلی، نقرس یا عفونت مفصل به کار میرود، نه برای خودِ آرتروز.
درمان آرتروز چیست و چگونه انتخاب میشود؟
در آرتروز معمولاً آسیب مفصل به عقب برنمیگردد، اما با درمان درست میتوان درد را کمتر کرد، حرکت مفصل را حفظ کرد و جلوی پیشرفت سریع بیماری و ناتوانی زودرس را گرفت. نوع درمان بسته به سن، شدت درد، مفصل درگیر و وضعیت کلی سلامت، توسط پزشک انتخاب میشود.
درمانهای غیردارویی
پایهی اصلی درمان آرتروز، اصلاح سبک زندگی است؛ مثل کاهش وزن در صورت اضافهوزن، ورزش منظم و کمفشار (مثل پیادهروی، شنا، دوچرخه ثابت)، فیزیوتراپی و تمرینات تقویتی/کششی. در صورت نیاز از کاردرمانی و وسایل کمکی مثل زانوبند، عصا یا کفی مناسب کفش هم کمک گرفته میشود.
درمان دارویی
بسته به شدت درد، از مسکنها و داروهای ضدالتهاب (خوراکی یا موضعی) استفاده میشود. این داروها باید طبق نظر پزشک مصرف شوند، چون مصرف خودسرانه و طولانیمدت، مخصوصاً داروهای ضدالتهاب، میتواند برای معده، کلیه و قلب مشکلساز باشد.
تزریق داخل مفصل
در بعضی بیماران، تزریق کورتون، اسید هیالورونیک یا روشهای جدیدتر مثل PRP و اوزونتراپی میتواند برای مدتی درد را کمتر و حرکت مفصل را بهتر کند. این روشها باید در مرکز مطمئن و برای بیمارِ مناسب انجام شوند و جایگزین ورزش و اصلاح سبک زندگی نیستند.
جراحی
اگر آرتروز خیلی پیشرفته باشد، درد شدید و دائمی باشد و درمانهای دیگر جواب ندهد، ممکن است جراحی (مثلاً تعویض مفصل زانو یا لگن) پیشنهاد شود. تصمیم برای جراحی همیشه بعد از بررسی کامل توسط متخصص ارتوپدی گرفته میشود.
| روش درمان | مناسب برای | مزایا | محدودیتها |
|---|---|---|---|
| اصلاح سبک زندگی و ورزش | اکثر بیماران در همه مراحل | کاهش درد، بهبود عملکرد، کمعارضه، کمک به کنترل وزن | نیاز به همکاری و استمرار بیمار |
| داروهای خوراکی و موضعی | درد خفیف تا متوسط | اثر نسبتا سریع روی درد | خطر عوارض گوارشی، کلیوی و… در مصرف طولانیمدت |
| تزریق داخل مفصل | درد متوسط تا شدید، وقتی دارو و ورزش کافی نیست | کاهش درد برای مدت چند هفته تا چند ماه | اثر موقت، نیاز به مرکز و پزشک با تجربه |
| جراحی تعویض مفصل | آرتروز شدید با درد ناتوانکننده | بهبود چشمگیر درد و عملکرد در بسیاری از بیماران | نیاز به بیهوشی، دوران نقاهت، احتمال عوارض جراحی |
ورزش و تغذیه مناسب برای آرتروز
- ورزش ملایم و منظم: پیادهروی، شنا، دوچرخه ثابت و تمرینات کششی ساده، درد و سفتی مفصل را کم میکند و عضلات را قویتر میسازد.
- انتخاب ورزش مناسب: بهتر است نوع و مقدار تمرین را با راهنمایی فیزیوتراپیست تنظیم کنید تا به مفصل فشار اضافه وارد نشود.
- تغذیه و وزن سالم: وزن متعادل، مصرف بیشتر میوه و سبزی، ماهی، مغزها و روغنهای گیاهی و کاهش قند و چربی ناسالم، فشار و التهاب مفاصل را کمتر میکند.
- مکملها: لازم نیست همه مکمل مصرف کنند؛ قبل از هر نوع مکمل حتما با پزشک مشورت کنید.
توصیه کارنیک
همه موارد آرتروز قابل پیشگیری نیستند، اما میتوان کاری کرد دیرتر شروع شود یا آهستهتر پیش برود. مهمترین کارها این است که وزنتان را در حد سالم نگه دارید، از کفش مناسب (با پاشنه استاندارد و کفی راحت) استفاده کنید و روش درست نشستن، ایستادن و بلند کردن بار را یاد بگیرید.
تقویت منظم عضلات اطراف مفصل، مخصوصاً عضلات ران و عضلات مرکزی بدن برای حمایت از زانو و کمر، و همینطور درمان و توانبخشی کامل بعد از هر آسیب مفصلی، کمک میکند فشار کمتری به مفصلها وارد شود و آرتروز، اگر هم وجود دارد، کندتر جلو برود. در کنار این کارها، مراجعه بهموقع به پزشک و پایبندی به برنامه درمانی، بهترین راه برای حفظ کیفیت زندگی با وجود آرتروز است.
خبر خوب این است که شاید در سریعترین زمان ممکن و با کمترین میزان هزینه بتوانید درد خود را بهبود و حتی درمان کنید.برای دریافت نوبت فیزیوتراپی در تهران با کارشناسان ما تماس بگیرید تا در صورت نیاز مناسب ترین برنامه درمانی برای شما تنظیم گردد.
