سندروم پیریفورمیس

سندروم پیریفورمیس چیست و چه فرقی با دیسک کمر دارد؟

عضله پیریفورمیس کجاست؟

• عضله‌ای کوچک و عمقی در باسن، پشت مفصل لگن
• از استخوان ساکروم (ته ستون فقرات) شروع می‌شود و به بالای استخوان ران می‌چسبد
• کمک می‌کند ران را به بیرون بچرخانیم و در راه رفتن، لگن را ثابت نگه داریم

عصب سیاتیک از کنار (یا در بعضی افراد، از میان) این عضله رد می‌شود. وقتی پیریفورمیس سفت، ملتهب یا اسپاسم می‌شود، می‌تواند روی سیاتیک فشار بیاورد و درد تولید کند.

سندروم پیریفورمیس یعنی چه؟

در این سندروم، مشکل اصلی در عضله است، نه لزوماً در دیسک. عضله پیریفورمیس:

• سفت و اسپاستیک می‌شود
• حجمش کمی زیاد می‌شود
• روی عصب سیاتیک فشار می‌آورد

نتیجه: درد عمقی باسن + گاهی درد تیرکشنده یا گزگز در پشت پا.

تفاوت با دیسک کمر و سیاتیک:

• در دیسک کمر، معمولاً اول کمر درگیر است و خم شدن به جلو/عقب دردناک می‌شود.
• در سندروم پیریفورمیس، مرکز درد بیشتر در باسن است و با نشستن، رانندگی یا فشار مستقیم روی باسن تشدید می‌شود.
• هر دو می‌توانند درد سیاتیکی بدهند، ولی منشأ یکی عضلانی است و دیگری بیشتر دیسک و ریشه‌های عصبی در ستون فقرات.

نکته: هر درد تیرکشنده از باسن به پا لزوماً «دیسک» یا الزاماً «پیریفورمیس» نیست؛ تشخیص دقیق فقط با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری است، نه حدس شخصی.

مقایسه سندروم پیریفورمیس با دیسک کمر

این جدول برای کمک به درک تفاوت‌هاست، و برای بررسی دقیق تر می بایست توسط متخصص ویزیت صورت بگیرد.

علائم و علت‌ها؛ چه زمانی به سندروم پیریفورمیس شک کنیم؟

علائم شایع

برای تشخیص سندروم پیریفورمیس معمولاً به یک الگوی مشخص از درد توجه می‌شود:

• درد عمقی و سوزشی در یک سمت باسن، حساس به لمس
• انتشار درد و گاهی گزگز به پشت ران و ساق شبیه سیاتیک
• تشدید علائم با نشستن طولانی، رانندگی، انداختن پا روی پا و نشستن روی کیف در جیب عقب

در عین حال، حرکات کمر معمولاً آن‌قدر محدود و آزاردهنده نیستند و همین موضوع به افتراق آن از دیسک کمر کمک می‌کند. دیسک کمر در بعضی مواقع درد شدیدی را منتقل می کند و شاید فرد قادر به مراجعه به کلینیک نباشد. کارنیک برای راحت تر کردن شما فیزیوتراپی تخصصی دیسک را در منزل انجام می دهد، برای بررسی بیشتر حتما مطلب زیر را مطالعه نمایید:

«فیزیوتراپی کمر و دیسک در منزل»

علت‌ها و عوامل خطر

علت های سندروم پیرفورمیس معمولا بصورت ترکیبی هستند و می تواند حاصل از علل زیر باشد :

• استفاده بیش از حد از عضلات لگن
  دوندگان، فوتبالیست‌ها، دوچرخه‌ سواران، بدنسازی سنگین پا بدون ریکاوری کافی.
• نشستن طولانی و عادت‌های غلط
  پشت‌ میزنشین‌ها، رانندگان، نشستن روی صندلی‌های نامناسب، کیف در جیب عقب.
• آسیب و جراحی
  ضربه مستقیم به باسن، سقوط روی باسن، جراحی‌های لگن یا ران.
• عدم تعادل عضلانی
  ضعف بعضی عضلات سرینی و سفتی برخی دیگر باعث می‌شود پیریفورمیس بیش از حد کار کند و مستعد اسپاسم شود.

نکته: زنان و افرادی که هم‌زمان هم پشت‌میزنشین هستند و هم ورزش‌های سنگین پا انجام می‌دهند، در عمل بیشتر در معرض این سندروم قرار می‌گیرند.

تشخیص و درمان؛ از فیزیوتراپی تا تمرین و اصلاح عادت‌ها

تشخیص چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص روی حدس خود فرد یا یک «تست اینترنتی» نباید استوار باشد. روند معمول تشخیص این سندروم به صورت زیر است:

• شرح حال دقیق:
  محل دقیق درد (کمر یا باسن)، شروع، مدت، فعالیت‌های تشدیدکننده و تسکینی.
• معاینه فیزیکی:
  لمس عضلات باسن، بررسی دامنه حرکت لگن، تست‌هایی که پیریفورمیس را تحت کشش یا انقباض قرار می‌دهند.
• تصویربرداری و نوار عصب (در صورت نیاز):
  برای دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی، مشکلات مفصل لگن، تومور یا عفونت.

جمع این اطلاعات است که تشخیص را به سمت سندروم پیریفورمیس می‌برد.

درمان غیرجراحی: فیزیوتراپی + تمرین

۱- مراقبت‌های اولیه در خانه

• کاهش موقت فعالیت‌های تشدیدکننده (دویدن، نشستن طولانی)، ولی نه استراحت مطلق
• استفاده از کمپرس سرد در شروع درد حاد و کمپرس گرم در ادامه برای شل شدن عضله
• اصلاح نشستن و رانندگی، حذف کیف از جیب عقب

این کارها برای موارد خفیف کافی‌اند، اما اگر درد ماندگار است، باید وارد مرحله‌ی بعد شد.

۲- فیزیوتراپی

در فیزیوتراپی، چند محور اصلی دنبال می‌شود:

• کاهش درد و التهاب با مدالیته‌ها (گرما، الکتروتراپی، اولتراسوند، لیزر و…)
• رهاسازی و شل کردن عضلات باسن و لگن با تکنیک‌های دستی (منوال تراپی، مایوفاشیال ریلیز)
• اصلاح الگوی حرکت و وضعیت بدن
• آموزش تمرین‌های اختصاصی کششی و تقویتی

برای بیمارانی که به‌خاطر درد یا محدودیت حرکت، سخت به کلینیک می‌آیند، فیزیوتراپی در منزل می‌تواند روند درمان را منظم‌تر و قابل‌تحمل‌تر کند؛ هم ارزیابی و هم اصلاح محیط (محل نشستن، تخت، صندلی) در خود خانه انجام می‌شود.

۳- تمرینات کششی و تقویتی (زیر نظر متخصص)

هدف تمرین‌ها:

• شل کردن پیریفورمیس و عضلات سفت اطراف
• تقویت عضلات سرینی و مرکز بدن برای کاهش فشار روی این عضله

نمونه‌ها (فقط برای تصویر ذهنی، نه نسخه‌ی خودسرانه):

۴- دارو و تزریق (فقط زیر نظر پزشک)

• داروهای ضدالتهاب و شل‌کننده عضلانی برای دوره‌های کوتاه
• در موارد مقاوم، تزریق موضعی داروی بی‌حس‌کننده و گاهی استروئید کنار عضله پیریفورمیس
• جراحی فقط در موارد نادر و بسیار مقاوم مطرح می‌شود و برای اغلب بیماران اصلاً لازم نمی‌شود

علائم خطر و پیشگیری

چه زمانی نباید صبر کنیم؟

اگر همراه با درد باسن یا پشت پا، موارد زیر را دارید:

• ضعف پیشرونده پا (مثلاً گیر کردن پا روی پله، زمین خوردن‌های تکراری)
• بی‌اختیاری یا تغییر ناگهانی در کنترل ادرار و مدفوع
• تب، لرز یا کاهش وزن بدون دلیل واضح
• درد شبانه شدید که با استراحت هم آرام نمی‌شود

این‌ها می‌توانند نشانه‌ی مشکلات جدی‌تر ستون فقرات، عفونت یا تومور باشند و نیاز به بررسی فوری دارند.

اخطار: اگر علاوه بر درد باسن، دچار ضعف رو به‌بدتر شدن پاها، بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع، یا تب و کاهش وزن بدون دلیل شده‌اید، خوددرمانی نکنید و سریع به پزشک مراجعه کنید؛ در این شرایط نباید همه چیز را به «سندروم پیریفورمیس» نسبت داد.

چگونه از عود درد جلوگیری کنیم؟

• اصلاح نشستن در محل کار و رانندگی، با وقفه‌های منظم برای راه رفتن کوتاه
• پرهیز از نشستن روی کیف، موبایل ضخیم یا سطح خیلی سفت
• گرم‌کردن و کشش ملایم قبل و بعد از ورزش
• تقویت منظم عضلات سرینی، همسترینگ و عضلات مرکز بدن (Core)

این تغییرات ساده، در کنار درمان اولیه، احتمال برگشت درد را به‌طور محسوسی کم می‌کند.

نقش فیزیوتراپی کارنیک

اگر بدنبال تخصصی ترین مرکز فیزیوتراپی در تهران هستید ، حتما با کارشناسان ما تماس بگیرید.در کارنیک فقط روی کم‌کردن موقت درد تمرکز نمی‌شود؛ اول ستون فقرات، لگن و عضلات باسن دقیق ارزیابی می‌شوند تا مشخص شود مشکل از دیسک است، پیریفورمیس یا علت دیگر.

بعد بر اساس این ارزیابی، برنامه‌ای ترکیبی از تکنیک‌های دستی، مدالیته‌های ضددرد و تمرینات اختصاصی خانگی طراحی می‌شود و در صورت نیاز فیزیوتراپی در منزل هم انجام می‌گیرد. هدف نهایی این است که بیمار با کمترین وابستگی به دارو، به فعالیت عادی روزمره برگردد.